Jak założyć organizację non-profit w Polsce – fundacja czy stowarzyszenie?
Fundacja czy stowarzyszenie – podstawowe różnice
Zanim przejdziesz do formalności, musisz zdecydować, która forma organizacji pozarządowej odpowiada Twojej wizji. Fundacja i stowarzyszenie działają na podstawie różnych ustaw i różnią się pod wieloma względami.
Fundacja opiera się na majątku przekazanym przez fundatora – to właśnie kapitał jest jej fundamentem. Nie ma członków, a decyzje podejmuje zarząd. Może ją założyć jedna osoba (fizyczna lub prawna), co czyni ją dobrym wyborem dla osób działających samodzielnie.
Stowarzyszenie to z kolei zrzeszenie osób połączonych wspólnym celem. Wymaga minimum 7 założycieli (dla stowarzyszenia rejestrowego) i działa demokratycznie – najwyższą władzą jest walne zgromadzenie członków.
Istnieje też stowarzyszenie zwykłe – wystarczą 3 osoby, nie wymaga rejestracji w KRS, ale nie posiada osobowości prawnej i ma ograniczone możliwości (np. nie może prowadzić działalności gospodarczej).
Porównanie: fundacja vs stowarzyszenie
Kryterium |
Fundacja |
Stowarzyszenie rejestrowe |
|---|---|---|
Podstawa prawna |
Ustawa o fundacjach z 1984 r. |
Prawo o stowarzyszeniach z 1989 r. |
Liczba założycieli |
min. 1 osoba |
min. 7 osób |
Majątek początkowy |
wymagany (fundusz założycielski) |
niewymagany |
Akt notarialny |
tak |
nie |
Członkostwo |
brak członków |
ma członków |
Główny organ |
zarząd |
walne zgromadzenie |
Opłata za rejestrację w KRS |
250 zł (bez działalności gospodarczej) |
bezpłatna (bez działalności gospodarczej) |
Jak założyć fundację – krok po kroku
1. Sporządzenie aktu fundacyjnego
Akt fundacyjny to oświadczenie woli fundatora, które musi mieć formę aktu notarialnego. Określasz w nim cel fundacji oraz wysokość funduszu założycielskiego. Jeśli fundacja będzie prowadzić działalność gospodarczą, fundusz musi wynosić minimum 1000 zł.
2. Przygotowanie statutu
Statut fundacji reguluje m.in. nazwę i siedzibę, cele i sposoby ich realizacji, skład i kompetencje zarządu oraz zasady reprezentacji. Statut przyjmuje fundator w zwykłej formie pisemnej – notariusz nie jest tu wymagany.
3. Powołanie zarządu
Zarząd to jedyny obowiązkowy organ fundacji. Możesz dodatkowo powołać radę fundacji lub inny organ nadzorczy.
4. Rejestracja w KRS
Wniosek o rejestrację składasz na formularzu KRS-W20 wraz z załącznikami (KRS-WK dla członków zarządu). Od 1 lipca 2021 r. fundacje prowadzące działalność gospodarczą muszą składać wniosek wyłącznie elektronicznie przez Portal Rejestrów Sądowych.
Na złożenie wniosku o rejestrację masz tylko 7 dni od sporządzenia aktu fundacyjnego.
5. Formalności po rejestracji
Po wpisie do KRS musisz złożyć formularz NIP-8 do urzędu skarbowego (w ciągu 21 dni) oraz zgłosić dane do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (w ciągu 14 dni).
Jak założyć stowarzyszenie – krok po kroku
1. Zebranie założycielskie
Zbierz minimum 7 osób i przeprowadź zebranie założycielskie. Podczas zebrania należy uchwalić statut, wybrać zarząd i komisję rewizyjną oraz podjąć uchwałę o założeniu stowarzyszenia. Z zebrania sporządź protokół.
2. Przygotowanie dokumentów
Do rejestracji potrzebujesz: statutu, listy członków założycieli, protokołu z zebrania, uchwał oraz oświadczeń członków zarządu o adresach do doręczeń.
Praktyczna rada:
Komisję rewizyjną możesz powołać później, ale warto to zrobić już na zebraniu założycielskim – unikniesz konieczności zwoływania kolejnego walnego zebrania zaraz po rejestracji.
3. Rejestracja w KRS
Wniosek składasz na formularzach KRS-W20 i KRS-WK. Stowarzyszenia bez działalności gospodarczej mogą składać dokumenty papierowo lub elektronicznie. Rejestracja stowarzyszenia nieprowadzącego działalności gospodarczej jest bezpłatna.
4. Formalności po rejestracji
Wraz z wpisem do KRS otrzymujesz automatycznie numery NIP i REGON. Musisz jeszcze złożyć formularz NIP-8 w urzędzie skarbowym i założyć konto bankowe.
Którą formę wybrać?
Wybierz fundację, jeśli:
działasz samodzielnie lub w małym gronie
dysponujesz kapitałem na start
chcesz realizować konkretny, jasno określony cel społeczny
preferujesz prostszą strukturę zarządzania
Wybierz stowarzyszenie, jeśli:
masz grupę co najmniej 7 osób gotowych do współpracy
nie dysponujesz kapitałem początkowym
zależy Ci na demokratycznym podejmowaniu decyzji
działalność ma służyć również samym członkom
Przykład:
Grupa entuzjastów wspinaczki chce założyć klub, organizować wspólne wyjazdy i promować ten sport w regionie. Lepszym wyborem będzie stowarzyszenie – nie wymaga kapitału, a członkowie mogą korzystać z działalności organizacji. Natomiast przedsiębiorca, który chce przeznaczyć część swojego majątku na stypendia dla zdolnej młodzieży, powinien założyć fundację.
Podsumowanie kosztów
Rodzaj opłaty |
Fundacja |
Stowarzyszenie |
|---|---|---|
Akt notarialny |
od kilkuset zł (zależy od majątku) |
nie dotyczy |
Wpis do KRS (bez działalności gospodarczej) |
250 zł |
bezpłatnie |
Wpis do KRS (z działalnością gospodarczą) |
600 zł |
600 zł |
Ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym |
100 zł (przy działalności gospodarczej) |
100 zł (przy działalności gospodarczej) |
Czy fundacja może mieć członków?
Nie, fundacja z definicji nie ma członków. Może jednak mieć wolontariuszy i współpracowników.
Czy stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak, ale dochód musi być przeznaczony wyłącznie na cele statutowe – nie można go dzielić między członków.
Ile trwa rejestracja w KRS?
Sąd ma 7 dni na rozpatrzenie wniosku, ale w praktyce proces może zająć kilka tygodni.
Czy cudzoziemiec może założyć fundację w Polsce?
Tak, fundatorem może być osoba fizyczna niezależnie od obywatelstwa i miejsca zamieszkania.
Czy można przekształcić stowarzyszenie zwykłe w rejestrowe?
Tak, pod warunkiem, że stowarzyszenie zwykłe liczy co najmniej 7 członków.
Kto sprawuje nadzór nad fundacją?
Nadzór sprawuje właściwy minister wskazany przez fundatora w akcie fundacyjnym.
Czy zarząd fundacji może otrzymywać wynagrodzenie?
Tak, jeśli statut to przewiduje. Członkowie zarządu mogą być zatrudnieni lub otrzymywać wynagrodzenie na podstawie umowy.
Jakie są obowiązki sprawozdawcze organizacji pozarządowej?
Zarówno fundacje, jak i stowarzyszenia muszą prowadzić księgowość i składać coroczne sprawozdania finansowe. Fundacje dodatkowo składają sprawozdanie z działalności właściwemu ministrowi.
