Zasiłek opiekuńczy - komu przysługuje i ile wynosi
Czym jest zasiłek opiekuńczy?
Zasiłek opiekuńczy to świadczenie pieniężne z ubezpieczenia chorobowego, które ZUS wypłaca osobie musiającej przerwać pracę, aby osobiście zaopiekować się chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny. Ma jeden cel: zrekompensować utratę wynagrodzenia w czasie, gdy zamiast pracować, sprawujesz opiekę.
Świadczenie przysługuje niezależnie od stażu ubezpieczenia. W odróżnieniu od zasiłku chorobowego, przy zasiłku opiekuńczym nie obowiązuje żaden okres wyczekiwania – prawo do niego masz od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego.
Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy?
Zasiłek opiekuńczy otrzyma każda osoba objęta ubezpieczeniem chorobowym - obowiązkowym lub dobrowolnym. W praktyce oznacza to:
pracowników zatrudnionych na umowę o pracę (chorobowe obowiązkowe);
zleceniobiorców, którzy przystąpili do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego;
przedsiębiorców opłacających dobrowolną składkę chorobową.
Dla osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą kluczowy jest ten ostatni warunek. Składka chorobowa przedsiębiorcy jest dobrowolna – jeśli jej nie opłacasz, nie masz prawa do zasiłku opiekuńczego. Dotyczy to również przedsiębiorców korzystających z ulgi na start, którzy w ogóle nie mogą przystąpić do ubezpieczenia chorobowego.
Dobra wiadomość dla przedsiębiorców: zasiłek opiekuńczy nie ma okresu wyczekiwania. Przy zasiłku chorobowym na świadczenie z dobrowolnego ubezpieczenia trzeba czekać 90 dni – przy opiekuńczym przysługuje ono od pierwszego dnia opłacania składki. Składka chorobowa wynosi 2,45% podstawy: w 2026 roku to 138,47 zł przy dużym ZUS i 35,32 zł przy składkach preferencyjnych.
Na kogo można otrzymać zasiłek?
Opieka nad dzieckiem
Zasiłek opiekuńczy przysługuje na opiekę nad:
zdrowym dzieckiem do 8 lat – ale tylko w wyjątkowych sytuacjach, np. nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola, klubu dziecięcego lub szkoły, choroby niani albo dziennego opiekuna, a także porodu, choroby lub pobytu w szpitalu drugiego rodzica, który na co dzień opiekuje się dzieckiem;
chorym dzieckiem do 14 lat;
chorym dzieckiem z niepełnosprawnością do 18 lat.
Zamknięcie placówki uznaje się za „nieprzewidziane", gdy rodzic dowiedział się o nim krócej niż 7 dni wcześniej.
Opieka nad innym członkiem rodziny
Świadczenie obejmuje też opiekę nad chorym: małżonkiem, rodzicem, rodzicem dziecka, ojczymem, macochą, teściami, dziadkami, wnukami, rodzeństwem oraz dziećmi powyżej 14 lat. Warunek: osoba pod opieką musi pozostawać z Tobą we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie sprawowania opieki.
Ile dni zasiłku przysługuje w roku?
Liczba dni zależy od tego, kim jest osoba pod opieką. W jednym roku kalendarzowym obowiązują trzy limity:
Limit dni w roku |
Nad kim sprawowana jest opieka |
|---|---|
60 dni |
zdrowe dziecko do 8 lat (w szczególnych sytuacjach) lub chore dziecko do 14 lat |
30 dni |
chore dziecko z niepełnosprawnością, które ukończyło 14 lat, ale nie ukończyło 18 lat |
14 dni |
inny chory członek rodziny lub dziecko powyżej 14 lat |
Limity nie sumują się osobno dla każdego dziecka. Łącznie – niezależnie od liczby dzieci i innych osób wymagających opieki – w roku kalendarzowym możesz pobierać zasiłek opiekuńczy maksymalnie przez 60 dni. Po przekroczeniu limitu ZUS nie wypłaci świadczenia za kolejne dni.
Osobny przypadek dotyczy sytuacji, gdy matka po porodzie trafia do szpitala i nie może zająć się dzieckiem. Wtedy ojcu lub innemu ubezpieczonemu członkowi rodziny przysługuje zasiłek opiekuńczy przez maksymalnie 8 tygodni, a okresu tego nie wlicza się do rocznego limitu 60 dni.
Ile wynosi zasiłek opiekuńczy?
Zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru. Dla przedsiębiorcy podstawą jest przeciętna miesięczna podstawa, od której opłaca składkę chorobową, a dla pracownika – przeciętne wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc opieki. Stawkę dzienną oblicza się, dzieląc kwotę miesięczną przez 30.
Jeśli podstawa wymiaru zasiłku wynosi 5000 zł, miesięczny zasiłek opiekuńczy to 4000 zł brutto (80%). Za jeden dzień opieki otrzymasz około 133,33 zł brutto (4000 zł ÷ 30). Od tej kwoty ZUS potrąci jeszcze zaliczkę na podatek dochodowy.
Kiedy zasiłek nie przysługuje?
Zasiłku nie otrzymasz, jeśli w gospodarstwie domowym są inne osoby, które mogą zapewnić opiekę choremu. Wyjątkiem jest opieka nad chorym dzieckiem do 2 lat – wtedy zasiłek należy się, nawet gdy w domu są inni domownicy. Świadczenia nie dostaniesz również, gdy:
za okres opieki zachowujesz prawo do wynagrodzenia (np. urlop wypoczynkowy);
przebywasz na urlopie bezpłatnym lub wychowawczym.
Prawo do zasiłku mają na równi matka i ojciec, ale za ten sam okres świadczenie wypłaca się tylko jednemu rodzicowi – temu, który pierwszy złoży wniosek.
Jak uzyskać zasiłek opiekuńczy?
Podstawą jest zaświadczenie lekarskie e-ZLA wystawione z tytułu opieki albo dokument potwierdzający daną sytuację (np. zaświadczenie o zamknięciu placówki). Do tego dołączasz odpowiedni wniosek:
Z-15A – gdy opiekujesz się dzieckiem;
Z-15B – gdy opiekujesz się innym chorym członkiem rodziny.
Wniosek złożysz elektronicznie przez portal eZUS (dawniej PUE ZUS) lub papierowo. Przedsiębiorcy i pracownicy mniejszych firm otrzymują zasiłek bezpośrednio z ZUS. W firmach zgłaszających do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób świadczenie wypłaca pracodawca jako płatnik.
Jeśli prowadzisz działalność i zastanawiasz się nad dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, policz nie tylko koszt składki, ale i korzyści – oprócz zasiłku opiekuńczego daje ono prawo do zasiłku chorobowego i macierzyńskiego. Pamiętaj o terminowym opłacaniu składek: nieopłacenie chorobowego w terminie może przerwać ubezpieczenie i pozbawić Cię prawa do świadczeń.
Zasiłek opiekuńczy to jedno z tych świadczeń, o którym warto wiedzieć, zanim będzie potrzebne. Dla przedsiębiorcy oznacza, że nagła choroba dziecka nie musi wiązać się z całkowitą utratą dochodu – pod warunkiem, że wcześniej zadbał o dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
Najczęściej zadawane pytania?
1. Czy przedsiębiorca może otrzymać zasiłek opiekuńczy?
Tak, o ile opłaca dobrowolną składkę na ubezpieczenie chorobowe. Zasiłek przysługuje mu na takich samych zasadach jak pracownikowi etatowemu. Przedsiębiorcy korzystający z ulgi na start nie mają jednak prawa do tego świadczenia, ponieważ nie mogą przystąpić do ubezpieczenia chorobowego.
2. Czy zasiłek opiekuńczy ma okres wyczekiwania?
Nie. W odróżnieniu od zasiłku chorobowego zasiłek opiekuńczy przysługuje od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego, bez okresu wyczekiwania.
3. Ile wynosi zasiłek opiekuńczy?
80% podstawy wymiaru. Stawkę dzienną oblicza się, dzieląc kwotę miesięczną przez 30. Od wypłaty ZUS potrąca zaliczkę na podatek dochodowy.
4. Czy oboje rodzice mogą pobierać zasiłek na to samo dziecko?
Prawo do zasiłku mają na równi matka i ojciec, ale za ten sam okres świadczenie wypłaca się tylko jednemu z rodziców – temu, który pierwszy złoży wniosek.
Podsumowanie:
Zasiłek opiekuńczy to realne zabezpieczenie na wypadek choroby dziecka, nagłego zamknięcia placówki czy opieki nad chorym bliskim – wypłacany w wysokości 80% podstawy wymiaru, bez okresu wyczekiwania. Kluczowe są trzy limity dni w roku (60, 30 i 14 dni) oraz warunek, że nikt inny w gospodarstwie domowym nie może przejąć opieki. Dla przedsiębiorcy wniosek jest prosty: prawo do tego świadczenia daje wyłącznie opłacana dobrowolna składka chorobowa, dlatego warto zadbać o nią, zanim pojawi się nagła potrzeba.
