Preferencyjny ZUS i Mały ZUS Plus - ulgi w składkach dla nowych i małych firm
Preferencyjny ZUS i Mały ZUS Plus - ulgi w składkach dla nowych i małych firm
Pełne składki ZUS to dla wielu przedsiębiorców największy stały koszt prowadzenia firmy. W 2026 roku pełny („duży") ZUS wynosi 1 926,76 zł miesięcznie plus składka zdrowotna. Na szczęście nowe i małe firmy nie muszą płacić tej kwoty od pierwszego dnia. System przewiduje trzy ulgi, które można wykorzystać po kolei: ulgę na start, preferencyjny ZUS i Mały ZUS Plus. W tym artykule skupiamy się na dwóch ostatnich - bo to one dają realne, długoterminowe oszczędności na składkach społecznych.
Wszystkie ulgi dotyczą wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalnej, rentowej, wypadkowej i dobrowolnej chorobowej). Składki zdrowotnej nie obniża żadna z nich - płacisz ją zawsze w pełnej wysokości, zależnej od formy opodatkowania i dochodu.
Ścieżka składek nowej firmy - od zera do pełnego ZUS-u
Najłatwiej zrozumieć ulgi jako kolejne etapy na osi czasu. Przedsiębiorca zaczynający pierwszą działalność zwykle przechodzi przez nie w takiej kolejności.
Etap 1: Ulga na start (miesiące 1-6)
Przez pierwsze 6 pełnych miesięcy kalendarzowych nie płacisz w ogóle składek społecznych - tylko zdrowotną. Ulga na start przysługuje osobom, które zakładają firmę po raz pierwszy albo wracają do niej po co najmniej 60 miesiącach przerwy. Warunkiem jest też to, że nie świadczysz usług na rzecz byłego pracodawcy w zakresie, który wcześniej wykonywałeś na etacie.
Miesiąc rejestracji liczy się do limitu tylko wtedy, gdy zakładasz firmę pierwszego dnia miesiąca. Jeśli zarejestrujesz działalność drugiego dnia miesiąca lub później, ten pierwszy niepełny miesiąc się nie liczy - w praktyce zyskujesz prawie 7 miesięcy ulgi zamiast 6.
Ulga na start jest dobrowolna. Możesz z niej zrezygnować i od razu przejść na preferencyjny ZUS, jeśli zależy Ci na budowaniu stażu emerytalnego czy prawie do zasiłku chorobowego.
Etap 2: Preferencyjny ZUS (kolejne 24 miesiące)
Po zakończeniu ulgi na start (albo od razu, jeśli z niej zrezygnowałeś) przysługuje Ci preferencyjny ZUS przez pełne 24 miesiące kalendarzowe. To najprostsza z ulg - podstawa wymiaru składek jest stała i wynosi 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku minimalne wynagrodzenie to 4 806 zł, więc podstawa preferencyjnego ZUS wynosi 1 441,80 zł. Od tej kwoty naliczane są składki społeczne:
składka emerytalna (19,52%) - ok. 281,44 zł.
składka rentowa (8%) - ok. 115,34 zł.
składka chorobowa (2,45%, dobrowolna) - ok. 35,32 zł.
składka wypadkowa (1,67%) - ok. 24,08 zł.
Razem to około 456,19 zł miesięcznie z dobrowolną składką chorobową, albo 420,86 zł bez niej. Do tego dochodzi składka zdrowotna. Dla porównania - pełny ZUS to składki społeczne w wysokości 1 926,76 zł. Oszczędność jest więc znacząca.
Anna zarejestrowała firmę 10 marca 2024 r. i skorzystała najpierw z ulgi na start. Ponieważ zaczęła po pierwszym dniu miesiąca, ulga liczyła się od kwietnia i trwała pełne 6 miesięcy - do końca września 2024 r. Od października 2024 r. weszła na preferencyjny ZUS, który obowiązuje ją przez 24 miesiące, czyli do września 2026 r. włącznie. Dopiero potem będzie musiała wybrać między Małym ZUS Plus a pełnym ZUS-em.
Ważne: preferencyjny ZUS nie zależy od Twoich dochodów. Płacisz tę samą kwotę niezależnie od tego, czy zarabiasz 2 000 zł, czy 40 000 zł miesięcznie. Zawieszenie działalności nie przerywa biegu 24 miesięcy - okres zawieszenia wlicza się do limitu.
Etap 3: Mały ZUS Plus albo duży ZUS (po 30 miesiącach)
Kiedy skończy Ci się preferencyjny ZUS, masz dwie możliwości. Jeśli Twoje przychody z poprzedniego roku nie przekroczyły 120 000 zł, możesz przejść na Mały ZUS Plus. Jeśli były wyższe - wchodzisz na duży ZUS.
Mały ZUS Plus - składki liczone od dochodu
Mały ZUS Plus działa zupełnie inaczej niż preferencyjny ZUS. Nie ma stałej kwoty - Twoje składki zależą od dochodu z poprzedniego roku. Im mniej zarobiłeś, tym mniej płacisz.
Kto może skorzystać
Aby korzystać z Małego ZUS Plus, musisz spełnić kilka warunków:
Twój przychód (a nie dochód!) z działalności w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył 120 000 zł. Jeśli firma działała krócej niż cały rok, limit liczy się proporcjonalnie do liczby dni.
prowadziłeś działalność przez co najmniej 60 dni w poprzednim roku.
nie masz już prawa do preferencyjnego ZUS (Mały ZUS Plus to rozwiązanie dopiero po zakończeniu wcześniejszych ulg).
nie świadczysz usług na rzecz byłego pracodawcy.
Najczęstszy błąd przy Małym ZUS Plus:
Mylenie przychodu z dochodem. Do limitu 120 000 zł liczy się przychód, czyli cała kwota uzyskana ze sprzedaży, jeszcze przed odjęciem kosztów. Przedsiębiorca z przychodem 130 000 zł i dochodem 70 000 zł nie kwalifikuje się do ulgi, mimo że jego dochód jest niski.
Jak obliczyć składki
Podstawę wymiaru składek ustala się według wzoru:
Roczny dochód z działalności ÷ liczba dni prowadzenia działalności × 30 = przeciętny miesięczny dochód.
Przeciętny miesięczny dochód × 0,5 = podstawa wymiaru składek.
Tak wyliczona podstawa musi mieścić się w widełkach. W 2026 roku podstawa nie może być niższa niż 1 441,80 zł (30% minimalnego wynagrodzenia) ani wyższa niż 5 652 zł (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia). Jeśli wynik jest niższy od minimum - przyjmujesz minimum. Jeśli wyższy od maksimum - przyjmujesz maksimum.
Przykładowo: przedsiębiorca prowadził firmę cały 2025 rok (365 dni) z dochodem 67 500 zł. Przeciętny miesięczny dochód to 5 547,95 zł, a po pomnożeniu przez 0,5 podstawa wynosi 2 773,98 zł. Mieści się w widełkach, więc od tej kwoty naliczane są składki.
Jak długo trwa Mały ZUS Plus i co zmieniło się w 2026 roku
Od 1 stycznia 2026 roku zmieniły się zasady liczenia okresu tej ulgi. Wcześniej sposób naliczania budził wiele wątpliwości. Nowe przepisy są prostsze: z Małego ZUS Plus możesz korzystać przez maksymalnie 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie prowadzenia działalności.
Najważniejsza zmiana - od 2026 roku liczenie okresów zaczyna się od nowa. Nie ma znaczenia, czy i jak długo korzystałeś z ulgi przed 2026 rokiem. Liczy się tylko to, czy spełniasz warunki ustawowe. Pierwszy 60-miesięczny okres liczy się od miesiąca po grudniu 2025 r., w którym zaczynasz korzystać z ulgi.
Niewykorzystane miesiące nie przechodzą na kolejny okres. Jeśli wykorzystasz 36 miesięcy ulgi wcześniej, do końca danego 60-miesięcznego cyklu nie skorzystasz z niej ponownie. Z ulgi możesz skorzystać znów dopiero w następnym 60-miesięcznym cyklu, o ile nadal spełniasz warunki.
Preferencyjny ZUS czy Mały ZUS Plus - co się bardziej opłaca?
To zależy od Twojego dochodu. Preferencyjny ZUS ma stałą, niską podstawę i nie interesuje się tym, ile zarabiasz. Mały ZUS Plus jest elastyczny - przy bardzo niskich dochodach może dać podobne albo nawet niższe składki, ale przy wyższych dochodach podstawa rośnie i ulga staje się mniej korzystna.
Nie da się też wybierać między nimi dowolnie. Preferencyjny ZUS przysługuje najpierw (przez pierwsze 24 miesiące), a Mały ZUS Plus dopiero po jego zakończeniu. To nie alternatywy do porównania w tym samym momencie, tylko kolejne etapy.
Najczęściej zadawane pytania?
1. Czy preferencyjny ZUS obejmuje składkę zdrowotną?
Nie. Wszystkie ulgi w składkach - ulga na start, preferencyjny ZUS i Mały ZUS Plus - dotyczą tylko składek na ubezpieczenia społeczne. Składkę zdrowotną płacisz zawsze w pełnej wysokości, zależnej od formy opodatkowania i dochodu.
2. Jak długo trwa preferencyjny ZUS?
Przez pełne 24 miesiące kalendarzowe. Zawieszenie działalności nie przerywa biegu tego okresu - czas zawieszenia wlicza się do limitu 24 miesięcy.
3. Czy mogę przejść z preferencyjnego ZUS-u od razu na Mały ZUS Plus?
Tak, jeśli spełniasz warunki Małego ZUS Plus - przede wszystkim limit przychodu 120 000 zł za poprzedni rok. Mały ZUS Plus jest dostępny dopiero po zakończeniu preferencyjnego ZUS, nie równocześnie z nim.
4. Co się dzieje, gdy mój przychód przekroczy 120 000 zł?
Tracisz prawo do Małego ZUS Plus i przechodzisz na duży ZUS, czyli pełne składki od podstawy 5 652 zł (w 2026 r.). Możesz wrócić do ulgi w kolejnym roku, jeśli przychód znów zmieści się w limicie.
Podsumowanie:
Ulgi w składkach ZUS to jedno z najważniejszych ułatwień dla nowych i małych firm. Po sześciu miesiącach ulgi na start przychodzi kolej na preferencyjny ZUS - 24 miesiące niskich, stałych składek od podstawy 1 441,80 zł. Gdy ten okres się skończy, przedsiębiorca z przychodem do 120 000 zł może przejść na Mały ZUS Plus, gdzie składki zależą już od realnego dochodu. Dobrze zaplanowana ścieżka między tymi ulgami pozwala zaoszczędzić przez pierwsze lata nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Warto tylko pamiętać, że niższe składki dziś oznaczają niższe świadczenia w przyszłości - dlatego decyzję o rezygnacji z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego czy o wysokości podstawy warto podjąć świadomie.
